Hijery ny fangon'i Mpanova (haikoriam-boanaratra)

Amin'ny [[haikoriam-boanaratra]], ny '''mpanova''' dia mpanorina manova ny ny zitina ary ny rianaratra. Izy io dia vita amin'ny alalan'ny [[antsody]] roa izay mifampita ny aratra amin'ny alalan'ny saha arak'andriamby vokatry ny fikorian'ny rianaratra anatin'ny tari-bin'ny antsody.
[[Sary:Transformer Iron Core.svg|150px|right|thumb|Mpanova simbol]]
[[Sary:Trafo-innenleben.jpg|200px|right|thumb|Mpanova 230V/2x9V]]

== Fiasa ==
Ny antsody dia tsy afaka mandray afatsy rianaratra miherina sao ho potiky ny hafanana vokatry ny fikorian'ny aratra ao anatin'ny tari-by. Ny antsody roa (na maro) ao anatin'ny mpanova dia ahafahana manova ny zitina ary ny herin-drianaratra avoakan'ny loharanon'aratra miherina. Mitovy kosa anefa ny hateti-piherinerenana. Kely ny angovo very amin'ny fanovana ka tsara ny fanovany.

== Fahitana ==
I [[Michael Faraday]] sy [[Joseph Henry]] tamin'ny taona 1831 no nahita ny fototry ny «induction» arak'aratra. Fa i Faraday no voalohany namoaka ny tatitry ny traikefany ka lasa izy no heverina fa nahita azy.

Ny fifandraisan'ny hery elektrômôtrisy izay mitovy amin'ny zitina, sy ny fikoriana arak'andriamby dia voaraikitra ao anatin'ny lalàn'i Faraday izany hoe:
<center><math> |\mathcal{E}| = \left|{{d\Phi_B} \over dt}\right|</math></center>

Izay ahitana an'i
* <math>|\mathcal{E}|</math> herin'ny zitina (refesina amin'ny [[volt]])
* <math>\Phi_B</math> ny fikoriana arak'andriamby (refesina amin'ny [[weber]])

== Fandeha ==
=== Mpanova tonga lafatra ===
[[Sary:Transformer3d col3 fr.svg|400px|right|thumb|Mpanova tonga lafatra]]
[[Sary:Bifilar wound toroidal transformer.jpg|150px|right|thumb|Mpanova toroid]]
[[Sary:Drehstromtransformater im Schnitt Hochspannung.jpg|200px|right|thumb|Mpanova 3f]]
[[Sary:Fotothek df n-31 0000094 Elektromonteur.jpg|200px|right|thumb|Mpanova urban]]

Lazaina hoe tonga lafatra ilay izy satria tsy misy angovo very. Ampiasaina amin'ny fikajiana ireo mpanova tena misy izy io izay samihafa amin'ny tonga lafatra amin'ny fisiana tohitr'aratra haro isan-karazany.

Ny antsoina hoe '''N1''' dia ny isan'ny horongoron'ny antsody voalohany L1 "idiran'ny aratra", ary '''N2''' ny isan'ny horongoron'ny antsody faharoa L2 "ivoahan'ny aratra". Ny isa ''m'' dia ny ny tahan'i N2 sy N1:
<center><math> m = {N_2 \over N_1}</math></center>
Io taha io izay taham-panovana dia ahafahana mikajy ny zitina ho voarefy amin'i N2: <math>U_2 = m \times U_1</math>. Araka io dia azontsika heverina koa fa : <math> m = {U_2 \over U_1}</math>.
Mikasika ny rianaratra kosa, ny kajy dia <math> I_2 = m^{-1} \times I_1</math>
* Ohatra: Raha N1 = 1000, dia N2 = 100, dia ''m = 0,1''. Araka izany, raha 100V no zitina miherina ampiharina amin'i L1, dia ho 10V ny zitina hihatra amin'i L2. Raha ny rianaratra kosa, raha 10A no rianaratra [[tampody fohy|tampody fohin']]ny mpamatsin'i L1 dia ho 100A no ho rianaratra tampody am-pivoahan'i L2.

== Jereo koa ==
* [[Haikoriam-boanaratra]]

[[sokajy:Haikoriam-boanaratra]]